Menopauze en stemming: hormonale veranderingen verstoren je emotionele balans. Hoe je je stemming kunt verbeteren.

Inhoudsopgave

1. Wat gebeurt er eigenlijk in je geest tijdens de menopauze en perimenopauze?
2. Stijgende verantwoordelijkheden op middelbare leeftijd: waarom zich zoveel druk ophoopt
3. Emotionele symptomen van de menopauze die je niet mag negeren
4. Risicofactoren en mythes over menopauze en mentale gezondheid
5. Behandelingen en strategieën om je psychisch evenwicht te verzorgen tijdens de menopauze
6. Hoe je een vrouw in de menopauze kunt ondersteunen: familie, partner en omgeving

Volg Patricia Alegsa op Pinterest!

Een natuurlijk proces dat net arriveert wanneer het leven meer van je vraagt, kan je volledig destabiliseren. Ik heb het over de menopauze, die fase die velen alleen zien als “opvliegers en gewichtstoename”, maar die in feite het psychisch evenwicht volledig raakt. En ja, het raakt ook je agenda, je relaties, je werk en zelfs je gevoel van identiteit. 😅

Als psychologe hoor ik in de praktijk keer op keer dezelfde zucht:

“Ik weet niet wat er met me aan de hand is. Ik heb alles, maar ik voel me aan de rand van een inzinking.”

De meesten schrijven het alleen toe aan stress, werk, kinderen, de partner. Zeer weinigen zeggen meteen: “ik denk dat dit met de menopauze te maken heeft”. En daar begint het grote misverstand.

Wat gebeurt er eigenlijk in je geest tijdens de menopauze en perimenopauze?

De menopauze treedt meestal op tussen de 40 en 50 jaar. Voordat de menstruatie volledig stopt, verschijnt een overgangsfase die perimenopauze heet, waarin hormonen op en neer gaan als een achtbaan. 🎢

In deze fase beginnen je niveaus van oestrogeen en progesteron te dalen en te schommelen. Niet alleen verandert je lichaam, ook je hersenen veranderen. En hier komt het interessante deel.

Deze hormonen beïnvloeden sleutelneurotransmitters zoals:

• Serotonine: gerelateerd aan welzijn en emotionele stabiliteit.


• Dopamine: verbonden met motivatie, plezier, de zin om dingen te doen.


• Noradrenaline: geassocieerd met energie en stressrespons.

Wanneer de hormonen onvoorspelbaar worden, raakt ook die interne chemie verstoord. Dr. Ashwini Nadkarni van Brigham Psychiatric Specialties legt uit dat deze veranderingen hersencircuits die verband houden met geheugen, concentratie en gemoedstoestand wijzigen. Kort gezegd: je hebt moeite met concentreren, vergeet eenvoudige dingen, raakt snel geïrriteerd en je stemming wordt kwetsbaarder.

In de praktijk vertellen veel vrouwen me dingen als:

• “Ik kom een kamer binnen en vergeet wat ik wilde doen.”


• “Vroeger organiseerde ik me perfect, nu lijkt mijn hoofd een wolk.”


• “Ik huil om dingen waar ik vroeger om moest lachen.”

Dat betekent niet dat je gek of zwak bent. Het betekent dat een natuurlijk hormonaal proces je psychisch evenwicht rechtstreeks beïnvloedt.

Een leuk weetje dat ik vaak in lezingen deel: veel vrouwen ervaren de perimenopauze parallel aan wat we in de astrologie zien als een fase van grote levensherzieningen, vooral rond de vijftig.

Intense astrologische transits vallen samen met biologische veranderingen en met stijgende verantwoordelijkheden. Het is alsof het leven zegt: “herzie alles… en doe het terwijl je slecht slaapt”. 🙃

Aanrader: Ontdekken ze de mentale menopauze bij vrouwen

Stijgende verantwoordelijkheden op middelbare leeftijd: waarom zich zoveel druk ophoopt

Terwijl je lichaam deze hormonale revolutie doormaakt, nemen de eisen van je externe leven ook toe. Deze combinatie vergroot de emotionele kwetsbaarheid enorm.

In deze fase doen veel vrouwen doorgaans:

• Zorgen voor kinderen die de adolescentie of jongvolwassenheid ingaan, een drukke periode voor het hele gezin.


• Voor ouderen ouders zorgen, met meer gezondheidsproblemen of afhankelijkheid.


• Een steeds veeleisendere professionele carrière onderhouden.


• Huishoudelijke taken, familie-logistiek en financiële zaken leiden.


• Omgaan met veranderingen in de relatie of zelfs scheidingen.

Het gaat om de beroemde “sandwichgeneratie”: je voelt je gevangen tussen de behoeften van degenen die achter je komen en degenen die voor je gaan. Alles tegelijk.

Ik herinner me een patiënte, ik noem haar Laura, die zei:

“Ik kom op het werk aan met slaaptekort omdat mijn moeder me ’s nachts belde, ik ga naar huis met schuldgevoel omdat ik mijn kinderen niet zag, ik kom in bed zonder energie en met opvliegers. En bovenop dat voel ik me zonder reden verdrietig.”

Er is wel een reden. Je lichaam probeert zich aan te passen aan een nieuwe biologische fase, terwijl de omgeving van je verwacht dat je presteert alsof er niets verandert. Die mismatch tussen wat je lichaam nodig heeft en wat je leven van je vraagt opent de deur naar angst en depressie.

Het Amerikaanse College van Verloskundigen en Gynaecologen stelt dat angst en depressie toenemen op middelbare leeftijd. Toch brengen veel vrouwen deze symptomen niet in verband met de menopauze en denken alleen dat ze “stress niet onder controle hebben”. Dat doet pijn, want behalve zich slecht voelen, geven ze zichzelf de schuld. 😔

Emotionele symptomen van de menopauze die je niet mag negeren

Veel vrouwen herkennen meteen de opvliegers of de gewichtsschommelingen. Psychologische symptomen daarentegen blijven onopgemerkt of worden geminimaliseerd. Laten we ze benoemen zodat je ze zonder angst kunt herkennen.

Veelvoorkomende signalen van verstoring van het psychisch evenwicht tijdens menopauze en perimenopauze:

• Plotselinge stemmingswisselingen zonder duidelijke reden.


• Constante prikkelbaarheid of uitbarstingen van boosheid.


• Anhoudend verdriet of periodes van snel huilen.


• Gevoel van leegte, apathie of verlies van interesse in activiteiten die je eerder leuk vond.


• Angst, overmatige piekergedachten, gevoel van “niet rondkomen”.


• Slaapproblemen, nachtelijke ontwaken, slapeloosheid.


• Extreme vermoeidheid ondanks het niet verrichten van grote inspanningen.


• Moeite met concentreren, een wazig of “mistig” hoofd.

Veel van deze verschijnselen hangen samen met:

• Slaapstoornissen door nachtelijke opvliegers of frequent wakker worden.


• Opgehoopte vermoeidheid door lange dagen en korte nachten.


• Mental stress door toenemende verantwoordelijkheden.

In mijn praktijk zie ik een heel duidelijk patroon: wanneer een vrouw haar slaap verbetert met medische en psychologische begeleiding, verbetert ook haar stemming. Slaapproblemen werken als brandstof voor angst en depressie. Als je langdurig slecht slaapt, verliest je geest middelen om je emoties te reguleren.

Psychiater Nadkarni legt uit dat hormonale veranderingen ook hersengebieden aantasten die met geheugen en aandacht te maken hebben. Vandaar de beroemde uitspraak van veel patiënte: “Ik voel mijn hoofd vol watten.”

Belangrijk: zelfs als je nooit eerder emotionele problemen had, kan deze fase je eerste depressieve of angstige episode veroorzaken. Dat maakt je niet zwak. Het maakt je menselijk tegenover een echte biologische verandering.

Risicofactoren en mythes over menopauze en mentale gezondheid

Niet alle vrouwen beleven de menopauze op dezelfde manier. Sommigen ervaren milde symptomen, anderen voelen een emotionele tsunami. Waar hangt dat verschil van af?

Enkele risicofactoren die de kans op verstoringen van het psychisch evenwicht in deze fase vergroten, zijn onder andere:

• Persoonlijke voorgeschiedenis van angst of depressie.


• Onbehandelde of slecht gecontroleerde schildklierproblemen.


• Hartritmestoornissen.


• Chronische infectieziekten zoals de ziekte van Lyme.


• Tekort aan vitamine B12 of andere belangrijke voedingsstoffen.


• Hoge consumptie van alcohol, tabak of cafeïne.


• Chronische stress en gebrek aan emotionele steun.

Meer dan eens ontdekken we in de praktijk dat een vrouw die zich “gek” voelt in werkelijkheid een B12-tekort of een onbehandeld schildklierprobleem heeft. Met passende onderzoeken en behandeling verbetert haar stemming aanzienlijk. Daarom raad ik altijd aan psychologische en medische evaluatie te combineren.

Er bestaan ook veel schadelijke mythes:

• Myt: “De menopauze treft alleen het lichaam, de geest heeft er niets mee te maken”.
  Realiteit: hormonale veranderingen beïnvloeden rechtstreeks de chemie van de hersenen en de gemoedstoestand.



• Myt: “Als je depressief wordt in de menopauze, komt het omdat je je niet kunt aanpassen”.
  Realiteit: het gaat niet om gebrek aan karakter. Het gaat om een biologisch proces plus een context van hoge eisen.



• Myt: “Over de menopauze praten is gênant, je moet het maar stilletjes uitzitten”.
  Realiteit: zwijgen vergroot het ongemak, isolement en vertraagt professionele hulp.

Dr. Esther Eisenberg, van de redactieraad van het Amerikaanse College van Verloskundigen en Gynaecologen, merkt op dat veel patiënte deze veranderingen alleen aan dagelijkse stress toeschrijven en ze niet koppelen aan deze overgang. Die onbekendheid bemoeilijkt vroege diagnose en adequate behandeling.

Daaraan komt iets wat ik vaak zie: ageïsme en stigma. In veel culturen waardeert de maatschappij jeugd en bekijkt veroudering met wantrouwen, vooral bij vrouwen. Gevolg:

• Je vindt het moeilijk toe te geven dat je in de menopauze zit.


• Je zwijgt liever over emotionele symptomen uit angst dat men je “oud” of “instabiel” noemt.


• Je vraagt niets en zoekt geen betrouwbare informatie, en eindigt met wondermiddelen die alleen je portemonnee legen.

En nog een interessant gegeven: in gemeenschappen waar de rijpe vrouw als wijs en gerespecteerd wordt gezien, komen intense emotionele symptomen vaak minder voor. Cultuur beïnvloedt niet alleen wat je voelt; ze beïnvloedt ook hoe je interpreteert wat je voelt.

Behandelingen en strategieën om je psychisch evenwicht te verzorgen tijdens de menopauze

Het goede nieuws: er zijn veel manieren om de emotionele symptomen van de menopauze te verlichten. Je hoeft je niet over te geven of alles in stilte uit te zitten. Ik raad altijd een integrale benadering aan die geneeskunde, psychologie en levensstijlveranderingen combineert.

1. Medische en hormonale behandelingen

Volgens specialisten op het gebied van vrouwengezondheid kan hormoontherapie behoorlijk helpen om opvliegers te verminderen en de stemming in sommige gevallen te stabiliseren.

• Bij vrouwen met een baarmoeder wordt meestal een combinatie van oestrogeen en progesteron aanbevolen.


• Bij vrouwen zonder baarmoeder wordt vaak alleen oestrogeen voorgeschreven.

Dit soort therapie is niet voor iedereen geschikt, omdat elk lichaam en medisch verleden anders is. Je gynaecoloog moet risico’s en voordelen in jouw specifieke geval beoordelen.

Wanneer hormoontherapie niet raadzaam is, kunnen sommige antidepressiva en andere medicijnen depressie, angst en zelfs opvliegers in bepaalde gevallen verminderen. Dit vereist samenwerking tussen psychiatrie en gynaecologie.

2. Psychologische therapie

Cognitieve-gedragstherapie blijkt erg nuttig om:

• Catastrofale gedachten van het type “ik ben nergens meer goed voor”, “mijn leven is voorbij” in twijfel te trekken.


• Technieken te leren om angst te beheersen en emoties te reguleren.


• Slaaphygiëne en tijdsorganisatie te verbeteren.

In mijn praktijk combineer ik cognitieve-gedragsmatige tools met werk aan zelfbeeld en zingeving. Veel vrouwen rouwen om de vruchtbare periode die voorbijgaat. Tegelijk ontdekken ze ook een nieuwe vrijheid: ze draaien niet meer zo rond de verwachtingen van anderen.

In een motiverende lezing over de menopauze zei een aanwezige iets dat ik nooit vergat:

“Ik dacht dat ik mijn jeugd verloor, maar eigenlijk won ik mijn authenticiteit.”

Die zin vat goed samen wat we kunnen bereiken wanneer we dit proces met bewustzijn begeleiden.

3. Levensstijl en diepgaande zelfzorg

Sommige dagelijkse veranderingen maken een groot verschil:

• Regelmatige lichaamsbeweging: verbetert de stemming, reguleert de slaap en vermindert angst. Je hoeft geen marathons te lopen; wandelen, dansen of regelmatig yoga is al genoeg. 🙂


• Gebalanceerde voeding: geef prioriteit aan fruit, groenten, kwaliteitsproteïnes en gezonde vetten. Vermijd overmatig suiker, alcohol en ultrabewerkte voedingsmiddelen.


• Slaaphygiëne: houd vaste tijden aan, beperk schermen voor het slapengaan en creëer een ontspannend avondritueel.


• Vermindering van roken en alcohol: beide verhogen het risico op depressie en verergeren opvliegers.


• Persoonlijke pleziermomenten: lezen, kunst, muziek, meditatie—alles wat je met jezelf verbindt.

Dr. Eisenberg waarschuwt voor de toename van commerciële producten die onmiddellijke oplossingen voor de menopauze beloven. Veel van deze opties missen wetenschappelijke onderbouwing en spelen in op wanhoop. Raadpleeg altijd professionals en wantrouw alles dat wonderen zonder moeite belooft.

Hoe je een vrouw in de menopauze kunt ondersteunen: familie, partner en omgeving

Als jij de menopauze niet doormaakt maar samenleeft met iemand die dat wel doet, heb je ook een cruciale rol. De omgeving kan een ondersteunend netwerk zijn of een factor die het ongemak verergert.

Sommige krachtige manieren om te ondersteunen:

• Luister zonder te bagatelliseren: vermijd zinnen als “dat is iets van de leeftijd” of “je overdrijft”. Vraag liever: “wat heb je nu van me nodig?”.


• Informeer jezelf: als je de hormonale en emotionele veranderingen kent, begrijp je beter reacties die je vroeger misschien beoordeelde.


• Deel verantwoordelijkheden: laat haar niet alleen dragen wat betreft huishoudtaken, zorg voor kinderen of oudere ouders.


• Valideer haar prestaties en levensloop: het zelfbeeld is in deze fase erg gevoelig. Erken haar ervaring en waarde.


• Bevorder de dialoog: praat over de menopauze als iets natuurlijks, niet als een taboe.

Wanneer ik workshops voor koppels geef, ontstaat er vaak een mooi moment: als men begrijpt dat stemmingswisselingen niet voortkomen uit “slechte zin alleen”, maar uit een intense biologische en levensovergang, groeit empathie. Vanaf dat punt verbetert het samenleven aanzienlijk.

Openheid in gesprekken en normalisatie van het onderwerp verminderen stigma en verlichten de psychologische last. Dat publieke figuren over hun ervaring spreken helpt ook veel vrouwen om te zeggen: “mij overkomt hetzelfde, ik sta niet alleen”.

Samengevat: de menopauze is een natuurlijk proces dat samenvalt met stijgende verantwoordelijkheden. Die combinatie kan diepe verstoringen van het psychisch evenwicht veroorzaken, maar het hoeft je welzijn niet te ruïneren. Als je begrijpt wat er in je lichaam en geest gebeurt, op tijd hulp zoekt en betrouwbare informatie kiest, kun je een gevreesde fase omzetten in een fase van herverbinding met jezelf. 💫

Als je veranderingen in stemming, slaap of energie merkt en je bent tussen de veertig en vijftigplus, laat het dan niet voorbijgaan. Vraag jezelf:

• Kan dit verband houden met de menopauze of perimenopauze


• Heb ik hier al met een zorgprofessional over gesproken

Je mentale gezondheid is even belangrijk als je fysieke gezondheid. Je verdient het om deze overgang te doormaken met informatie, steun en waardigheid, niet met schuldgevoel en stilte.

Abonneer u op de gratis wekelijkse horoscoop

Boogschutter Kreeft Leeuw Maagd Ram Schorpioen Steenbok Stier Tweelingen Vissen Waterman Weegschaal