Wat is het LANS-syndroom en hoe beïnvloedt het het geheugen?



Onderzoekers van Mayo Clinic hebben een belangrijke stap gezet in het begrijpen van een vorm van geheugenverlies die vooral het limbische systeem van ouderen aantast. Dit hersengebied speelt een rol bij het geheugen, de emoties en het leervermogen.

De aandoening staat bekend als LANS, de Engelse afkorting van limbisch-predominant amnestisch neurodegeneratief syndroom. Lange tijd konden de hersenveranderingen die met dit beeld samenhangen alleen worden bevestigd door onderzoek van weefsel na het overlijden. Dankzij de nieuwe klinische criteria kan nu de kans op LANS worden ingeschat terwijl de persoon nog leeft.

Deze vooruitgang kan patiënten en hun families nauwkeurigere antwoorden bieden. LANS vertoont enkele symptomen die overeenkomen met de ziekte van Alzheimer, vooral frequent vergeten. Toch gaat het niet om precies hetzelfde.

In veel gevallen verloopt LANS trager en tast het voornamelijk het geheugen aan. Alzheimer kan daarentegen ook het taalvermogen, de oriëntatie, de aandacht en andere cognitieve functies aantasten. Dit verschil helpt om het verloop bij elke patiënt beter te voorspellen, al kunnen beide ziekten naast elkaar voorkomen.

Hoe wordt het LANS-syndroom gediagnosticeerd?



De criteria werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Brain Communications. Om ze te ontwikkelen, analyseerden de onderzoekers klinische en hersengegevens van meer dan 200 deelnemers uit verschillende onderzoeken.

Bij de beoordeling wordt rekening gehouden met verschillende factoren: leeftijd, de ernst en het verloop van de geheugenproblemen, de toestand van andere cognitieve functies en bepaalde patronen die zichtbaar zijn op hersenbeelden. Ook kunnen biomarkers worden gebruikt om aanwijzingen te zoeken die passen bij Alzheimer of andere ziekten.

Neuroloog David T. Jones, een van de auteurs van het onderzoek, benadrukte dat deze criteria het mogelijk maken patiënten te herkennen bij wie de symptomen mogelijk niet hoofdzakelijk door Alzheimer worden verklaard. Vroeger werden geheugenproblemen bij iemand van 80 vaak vrijwel meteen met die ziekte in verband gebracht. Nu is het mogelijk om een specifiekere beoordeling uit te voeren.

Dit betekent niet dat elke alledaagse vergeetachtigheid een teken van LANS is. Af en toe je sleutels kwijt zijn, een naam vergeten en die later weer herinneren, of een kamer binnenlopen zonder te weten wat je wilde halen, kan gebeuren door vermoeidheid, stress, slaapgebrek of afleiding. Als de vergeetachtigheid zich herhaalt, de gebruikelijke taken belemmert of gepaard gaat met desoriëntatie, is het verstandig een professional te raadplegen.

Om deze vaardigheid in het dagelijks leven te ondersteunen, kan het ook helpen om enkele technieken om informatie te organiseren en namen te onthouden te leren kennen. Deze hulpmiddelen vervangen geen medische beoordeling, maar kunnen dagelijkse bezigheden gemakkelijker maken.

Welke relatie bestaat er tussen LANS en het eiwit TDP-43?



Een van de sleutels tot het syndroom is het eiwit TDP-43. Wanneer dit eiwit verandert en zich ophoopt in bepaalde gebieden van het limbische systeem, kan dat verband houden met neuronale schade en geheugenproblemen. Dit eiwit wordt ook in verband gebracht met een hersenziekte genaamd LATE, die vaak voorkomt op hogere leeftijd.

Onderzoeker Nick Corriveau-Lecavalier legde uit dat de symptomen van LANS op die van Alzheimer kunnen lijken, maar dat het klinische verloop doorgaans anders is. Terwijl Alzheimer zich kan uitbreiden naar verschillende denkfuncties, blijft de achteruitgang bij LANS doorgaans gedurende langere tijd sterker geconcentreerd in het geheugen.

Vooralsnog bestaat er geen eenvoudige en definitieve test die op zichzelf de ophoping van TDP-43 bij een levend persoon kan aantonen. De diagnose steunt op de combinatie van medische voorgeschiedenis, cognitieve tests, beeldvorming en andere indicatoren. Daarom dienen de nieuwe criteria als richtlijn om waarschijnlijkheden in te schatten, en niet als één enkele, onfeilbare test.

Wat verandert er voor patiënten en hun families?



Duidelijkere criteria kunnen onnauwkeurige diagnoses helpen voorkomen en families beter laten begrijpen wat er gebeurt. Ze maken het ook mogelijk om realistischer te praten over zelfstandigheid, toekomstige zorg en het waarschijnlijke tempo van de veranderingen.

Het onderscheid is vooral belangrijk bij de keuze van behandelingen of klinische onderzoeken. Geneesmiddelen die gericht zijn tegen amyloïde-afzettingen zijn ontwikkeld voor bepaalde patiënten met Alzheimer en vormen geen specifieke behandeling voor LANS. Als beide aandoeningen samen voorkomen, zal het medische team de opties individueel moeten beoordelen.

Er is nog meer onderzoek nodig om specifieke biomarkers en behandelingen te vinden die gericht zijn op TDP-43. Intussen kunnen artsen aandacht besteden aan factoren die de gezondheid van de hersenen beïnvloeden, zoals slaap, lichaamsbeweging, bloeddruk, gehoor en sociaal contact. Voor meer informatie kun je deze gids over gewoonten en voeding om de hersenen gezond te houden raadplegen.

Een diagnose die met het geheugen verband houdt, kan angst en onzekerheid oproepen. Maar nauwkeuriger weten wat de waarschijnlijke oorzaak is, vermindert ook twijfels en maakt het mogelijk om op tijd beslissingen te nemen. Niet alle geheugenproblemen ontwikkelen zich op dezelfde manier, en dat is een van de waardevolste lessen van deze bevinding.

Als je aanhoudende veranderingen bij jezelf of bij iemand dichtbij opmerkt, trek dan niet overhaast conclusies. Noteer wanneer ze begonnen, in welke situaties ze optreden en hoe ze het dagelijks leven beïnvloeden. Die informatie kan zeer nuttig zijn tijdens een consult bij neurologie, geriatrie of neuropsychologie. Tijdig om advies vragen betekent niet dat je van het ergste uitgaat: het betekent dat je zorgvuldig en met respect met het geheugen omgaat.